Hoşgeldiniz  

“TÜRK TARİH TEZİ ‘’ ÖNCESİ DÖNEMİ CUMHURİYET TARİHİ (1923-1931) lll

admin | 24 Şubat 2021 | Köşe Yazıları


admin
habermarmaragazetesi@gmail.com

LİSELERDE TARİH EĞİTİMİ

Müfredat değişikliği sadece ilköğretimle sınırlı kalmamıştır. 1924’te ortaöğretim müfredat programlarında da değişime gidilmiştir. Birinci devre; orta mektepler ve ikinci devre; lise olmak üzere, üçer yıllık iki devreye ayrılmış olan ortaöğretimin tarih müfredatları da önemli ölçüde yenilenmiştir. Tarih derslerinin birinci devre olan orta mekteplerde 1. ve 2. sınıflarda iki saat, 3. sınıflarda üç saat, ikinci devresinde, 1. ve 2. sınıflarda iki saat, 3. sınıflarda fen şubelerinde iki saat, sosyal şubelerinde ise üç saat olarak okutulması kararlaştırılmıştır (Maarif Vekâleti, 1340 (1924)-b; Yücel, 1938: 165-168). İlk iş olarak Osmanlı’dan kalan Sultani programlarında yer alan Cumhuriyet’in eğitim ve kültür politikası ile çelişen konular ayıklanmıştır. Sultani” lerde devre-i evveli” dördüncü sınıf tarih müfredatında Tarih-i Enbiya ve Tarih-i İslâm bölümü altında bütün bir sınıfın tarih konularının tamamını oluşturan “peygamberler tarihi programdan tamamen çıkarılarak, yeni programdaKurun-u Vusta” bölümüne taşınmıştır. Böylece “İslâm TarihiKurun-u Vusta tarihinin ilk iki konusunu oluşturmuştur. Ayrıca “İslâmiyet’in doğuşu, yayılması ve Türkler ’in İslâm ile ilişkileri konusu programda yer alan başlıklar arasına eklenmiştir.

Diğer önemli bir değişiklik ise, Osmanlı padişahlarının tahta çıkışları, seferleri, anlaşmaları, diğer devletlerle olan ilişkiler ve saltanatları döneminde yaşamış olan ünlülerin hayatları üzerinden verilen, liselerin birinci ve ikinci devresindeki müfredatlar da yer alan, Osmanlı tarihine ilişkin konular çıkarılarak yeni bir yaklaşımla verilmiştir. Yeni yaklaşımda Osmanlı döneminin, tarihsel gelişmeleri Osmanlı ve dünya ölçeğinde yaşanan siyasal, toplumsal ve ekonomik gelişmeleri temel alan bir yöntem ve kavrayışla sistemleştirilmiştir (Maarif-i Umumiye Nezareti, 1338: 53-79; 193-215). Liselerde Avrupa merkezli bir tarih öğretimi egemenliğini korurken, ilkçağ tarihine, genel tarihe ve Avrupa tarihine, Türk tarihinden daha fazla yer ayrılmıştır (Çapa, 2002: 80, 84). Ancak gerek liselerin birinci devresi olan orta mektepler, gerekse liselerin ikinci devresinin tarih müfredatları incelendiğinde Cumhuriyet öncesi programlara göre önemli bazı farklılıklar içermelerine karşın, önemli ölçüde benzerlik gösterdiği görülmektedir.

Vurgulanması gereken diğer önemli bir nokta tarih programlarının Cumhuriyet’in beklentileri doğrultusunda bir tadilata uğratılması sırasında çok yoğun bir biçimde iddia edildiği gibi, “Osmanlı Tarihi”, “Selçuklu Tarihi”, ve “İslâm Tarihi’nin dışlandığı ve bu dönemlerin unutturulmak istendiği iddiasının gerçeği yansıtamayışıdır. Programlar bir bütün olarak incelendiklerinde, bu iddianın tamamen dayanaksız ve geçersiz olduğu hemen anlaşılmaktadır. Tam tersine özellikle liselerin birinci devresinin programlarında İslâm Öncesi Türk Tarihi”,Osmanlı Tarihiveİslâm Tarihi” oldukça dengeli bir biçimde verilmiştir. Buna karşılık liselerin tarih programlarında ise Uygarlık Tarihi”,Dünya tarihi” ve “Avrupa Tarihi konularına ağırlık verilmiştir. Liselerin son sınıflarındaki tarih dersleri Asr-ı Hazır Tarihi”adı altındatümüyle Çağdaş Tarih (Yakın Dönemler)” konularına ayrılmıştır. Liselerin birinci ve ikinci devrelerine ait tarih müfredatlarının içeriğinin ünite başlıkları altında çok genel olarak yansıtılması oldukça açıklayıcı olacaktır.

LİSELERİN BİRİNCİ DEVRE (ORTA MEKTEP) MÜFREDAT PROGRAMLARINDA TARİH

Liselerin Birinci Devresi” nde (Orta Mektep) okutulan tarih derslerinin çerçevesi, Eskiçağ uygarlıkları, Orta Asya’da Türkler, Ortaçağ’ da Avrupa, İslam tarihi, Selçuklular, Anadolu Beylikleri, Osmanlı’nın kuruluş ve yayılması, yeniçağdan “Asrı-ı Hazır” Avrupa, Dünya, Osmanlı İmparatorluğu tarihlerini ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecindeki gelişmeleri içermektedir.   1924 Liselerin Birinci Devre Müfredat Programı” nda, her sınıf için öğretilmesi kararlaştırılan konular özet olarak, ünite başlıkları halinde şöyledir:

Birinci Sınıf: Tarih derslerine tarihin tanımı, tarihçesi, diğer bilimlerle olan ilişkisi, tarihin başlangıcı ve tarihsel çağları içeren bir giriş bölümüyle başlanmıştır. Programda işlenmesi kararlaştırılan konuların bölüm başlıkları Kurûn-ı Evveli”; “Şark Milletleri”, “Eski Türkler”, “Yunanlılar ve Makedonyalılar”, “Kurûn-ı Vusta; Garbi Avrupa”, “Muhaceret-i umumiye esnasında Roma’nın umumi vaziyeti, barbarlar, barbar muhaceretinin neticeleri.” olarak verilmiştir.

Bu ana başlıkların her birinin altında öğretilmesi gerekli görülen konular da alt başlıklar halinde oldukça ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Liselerin birinci devresinin birinci sınıfında okutulması kararlaştırılan tarih konularının Eskiçağ uygarlıklarının tamamını ve Ortaçağın başlarını içerdiği dikkat çekmektedir.

İkinci Sınıf: Programında yer alan tarih dersleri, Kurun-u Vusta’nın Devamı olarak, Arap Tarihi ana başlığı altında;” Araplar”, “Araplarda; din, ahlâk ve siyaset”,İslamiyet’in zuhuru esnasında İran ve Şarkî Roma tesisatıkonularının yer aldığı bir bölümle başlamaktadır.

İkinci sınıfın programında yer verilen diğer ünitelerin ana başlıkları; “İslâm’da Cumhuriyet”, “İslâm’da Mutlakıyet”, “Türkler ve İslâmiyet”, “Oğuz Türkleri”, “Anadolu’da Türkler”, “Timur Devri”, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Yeniden Tesisi”konularını kapsamaktadır. Bu ünitelerin her birinin altında içerdikleri alt konular belli başlı başlıklar altında oldukça ayrıntılı olarak verilmiştir.

Üçüncü Sınıf: programında yer alan tarih konuları, son ünitede verilen Milli İntibah” bölümü dışında tamamen Osmanlı İmparatorluğu’na ayrılmıştır.Osmanlı İmparatorluğu’nun Devri-i Ittılasa” ana başlığı altında şu konular yer almıştır:

Balkan ve Anadolu Fütuhatı, Akkoyunlular, Akkoyunlularla Osmanlı rekabeti, siyasiyesi ve netayici”. “Karadeniz ve Akdeniz sevahilinde füthat”,” bu tarihte Mısır”, “Osmanlı Mısır ihtilâfının sebepleri”, “Safeviler, Safevilerin Anadolu’daki siyasetleri”, “Osmanlıların şark ve cenup siyasetleri”,” deniz harpleri ve netayici”, “garp ile münasebat ve bu devrin hudut-u essiyesi”, “Sokullu devri ve bu devrin hududu-u mümeyyezesi”.  Programda yer alan Osmanlı İmparatorluğu tarihine ait ana başlıklar; “Tevekkuf Devri”, “Ricat Devri”,” Islahat Teşebbüsleri”, “Tanzimat devri”, “Meşrutiyetin ilânıbaşlıkları altında oldukça kapsamlı bir biçimde belirlenmiştir.

Son bölümde ise yeni kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti tarihine yer verilmiştir.

Cumhuriyet tarihinin “Millî İntibah Devriünitesi altında yer alan konular, İstiklâl Harbi, Türkiye devletinin kuruluşu, Cumhuriyet, Hilafetin ilgası, bugünkü Türk âlemi başlıklarıyla yer almıştır (Maarif Vekâleti, 1340 (1924)-b: 15-22). “Liselerin Birinci Devresi ‘nde (Orta Mektep) tarih derslerinde verilmesi öngörülen bu konular değerlendirildiğinde şöyle bir sonuca ulaşılmaktadır: Eski dünya uygarlıkları ve Türklerin bunların içerisindeki yeri, Orta Asya’dan başlayarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar olan bir bütün olarak yer almıştır. Aynı süreçte İslam tarihi ve Türklerin İslam tarihi içerisindeki konumu eklenmiştir. Atatürk döneminin tarih eğitimi ile ilgili olarak yaygın biçimde dile getirildiği üzere, İslam tarihi, Selçuklu tarihi ve Osmanlı tarihinin dışlanması ya da atlanarak Orta Asya Türklerinin tarihine uzanılması gibi bir durum bu dönemde kesinlikle söz konusu değildir. Tam tersine hiçbir dönemi atlamaksızın birbirleri ile bağlantılı bir biçimde ve bir bütün olarak değerlendiren bir yaklaşım söz konusudur.

Eskiçağ uygarlıkları dışında, Avrupa ve Dünya tarihinin neredeyse hiç verilmemiş olması bu işin liselerin ikinci devresine bırakıldığını, liselerin birinci devresindeki tarih derslerinin tamamen eskiçağ tarih ve uygarlıkları ile birlikte Orta Asya’daki başlangıcından Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar uzanan süreçte Türk tarihinin ve İslam tarihinin öğretilmesini amaçlandığını ortaya koymaktadır. Tarih derslerinde öğrencilere okutulacak ders kitabı sorunu liselerde daha ciddi boyutlarda yaşanmıştır. Maarif Vekâleti Müsteşarlığı yayımlamış olduğu bir genelgeyle 19241925 ders yılında liselerde okutulacak olan kitaplarını da bir liste halinde okullara bildirmiştir. Bu listede orta mektepler tarih dersleri için kabul edilen kitaplar şöyle verilmiştir (Aslan, 2010; Maarif Vekâleti Müsteşarlığı, 1340-1341- b: 1-6):

Birinci Sınıf: Yeni Tarihi Umumi (Birinci Kısım) Ali Reşad Bey, Tarihi Umumi (Birinci Kısım) Ahmet Refik Bey

İkinci Sınıf: Yeni Tarihi Umumi (Birinci Kısım) Ali Reşat Bey- Türkiye Tarihi, Köprülüzade Mehmet Fuat Bey,

Üçüncü Sınıf Türkiye Tarihi, Hamid ve Muhsin Beyler

Listenin sonunda yapılan açıklamalarda öğrencilerin diğer dersler için ellerinde bulunan ve programlara uygun olarak hazırlanmış olan kitapları kullanabilecekleri, ancak bu durumun Tarih, Coğrafya, Türk Edebiyatı ve Malumatı Vataniye dersleri için geçerli olmadığı not edilmiştir. Listede yer alanlar dışında bir kitabın kullanılması yasaklanış ve buna uymayanların cezalandırılacakları belirtilmiştir (Aslan, 2010: 230; Maarif Vekâleti Müsteşarlığı, 1340-1341- b: 1-6). Bu kitaplar 1930’larda Cumhuriyet’in kendi bakış açısını yansıtan tarih ders kitaplarını yazdırmasına kadar küçük çaplı tadilatlarla okutulmuştur.

LİSELERİN İKİNCİ DEVRE MÜFREDAT PROGRAMLARINDA TARİH

1924 Liselerin İkinci Devre Müfredat Programı’ndaki tarih dersleri ağırlıklı olarak Avrupa tarihi, Dünya tarihi ve Türklerin bu tarihler içerisindeki yerine ayrılmıştır. Bu nedenle programda Türk tarihinin Orta Asya, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ve İslam tarihine sadece Avrupa ve dünya olayları ile ilişkisi bağlamında yer verilmiştir. 1924 Liselerin İkinci Devre Müfredat Programı nda, her sınıf için öğretilmesi kararlaştırılan konular çok genel bir fikir oluşturması açısından müfredattaki ifade biçimleriyle, ünite başlıkları halinde şöyle verilebilir:

DÖRDÜNCÜ SINIF: Programında yer alan tarih dersleri Tarih-i Kadim” ve “Kurun-u Vusta”konularına ayrılmıştır. Tarih-i Kadim” başlığı altında; “Eski şark milletleri”, “Yunanlılar (AdalarDenizi Medeniyeti)”, “Romalılar”üniteleri altında eskiçağ tarih ve uygarlıklarını içermiştir.

Kurûn-ı Vusta” da tarih dersleri ise “Barbarlar”, “Kurûn-ı Vustada Avrupa”, “Bizans İmparatorluğu (1453)’e kadar (daha ziyade medeniyet nokta-i nazarından tetkik olunacaktır)”, “Kurûn-ı VustadaAvrupa Medeniyeti” ana başlıkları altında “Ortaçağ Tarihi” ne ilişkin konuların ayrıntılı olarak yer aldığı tarihsel süreçleri işlemiştir.

BEŞİNCİ SINIF: Tarih programında Kurun-u Cedide başlığı altında, “Avrupa tarihi”, “Rönesans”,On Altıncı Asırda Dini Hareketler ve Reform”,Elizabeth Zamanında İngiltere”, “Fransa’da Mutlakıyet”, “On Yedinci Asrın İlk Nısfında Avrupa›nın Siyasi Vaziyeti”, “17. Asırda Garbi Avrupa›nın Umumi Vaziyeti”, “18 Asırda Avrupa”, “Müstemleke Siyaseti”, ünitelerinden oluşmaktadır.  Bu ana başlıklar altında, alt başlıklarıyla ayrıntılı olarak verilen konular ile “Yeniçağ Avrupa” tarihinin öğretilmesi amaçlanmıştır.  Bu sınıfların programında Osmanlı Tarihi; On Sekizinci Asra Kadar Osmanlı İmparatorluğu Tarihibaşlığı altında Osmanlı tarihine de çok kısa bir bölüm ayrılmıştır. Son olarak “Büyük İhtilal başlığı altında Fransız İhtilali sonrasının Fransa tarihine yer verilmiştir.

ALTINCI SINIF: Programında yer alan tarih dersleri ise “Asri-ı Hazır Tarihi: Viyana Konferansından Sonra” başlığı altında tamamen çağdaş tarihe ayrılmıştır.  Programda yer alan tarih ünitelerinin ana başlıkları; “Viyana Konferansı ve bu Konferanstan Sonra Avrupa, Mukaddes İttifak”, “Fransa”, “İngiltere (1848)’e kadar”. “Fransa’da İkinci Cumhuriyet”, “Şark Meselesi”, “1870’den 1889’a Kadar Fransa”, “Almanya İmparatorluğu”, “1870’den İtibaren Avusturya-Macaristan”, “Sanayi ve Ticaret Sahasında Terakkiyat: Elektrik”, “Büyük Sanayi; Beynelmilel Münasebatın Kolaylaşması”, “Afrika’da Avrupa Hükumetleri”, “Asya’da Avrupa Hükumetleri”, “Amerika- Cemâhir-i Müttehide”, “On Dokuzuncu Asırda Osmanlı İmparatorluğu”, “Medeniyeti Hazıranın Evsaf-ı Umumisikonularından oluşmaktadır.

Altıncı Sınıf Edebiyat Şubeleri: Tarih derslerinin haftada 1 saat daha fazla verilerek Türk Medeniyeti Tarihi” konularının işlenmesi kararlaştırılmıştır. Bu derslerde işlenmesi benimsenen konu başlıkları şöyle belirlenmiştir:Mukaddime; Methal: Medeniyet ve Hars”, “Aksâ-yı Şark Medeniyetinde Türk Harsı”, “Şark Medeniyetinde Türk Harsı”. “Garp Medeniyetinde Türk Harsı”.

Son üç devrin her birinde ayrı ayrı aşağıdaki mebahis gösterilecektir: İktisâdi Hayat, Siyasi Hayat, Aile Hayatı, Hukuki ve Ahlâkî Hayat, Cezai Hukuk, Dini Hayat, Lisanî Hayat, Bedi’ Hayat, Mantıki Hayat (Maarif Vekâleti, 1340 (1924)-c: 8-19). Edebiyat şubeleri için belirlenmiş olan Türk Medeniyeti Tarihine ilişkin konuların öğretimi için, Ziya GÖKALP’ in “Türk Medeniyeti Tarihi” başlıklı kitabı 1926’da yayımlanarak okutulmaya başlanmıştır.

Karal’(1965)’ e göre; Türkler ilk kez bu kitapla kendilerini dinsel yerine, ulusal bir tarih aynasında görme fırsatı buldular. Ne var ki kitap toplum bilimleri açısından yazılmıştı. Yalnız İslâmlıktan önceki Türklerin tarihini kapsıyordu. Ancak bununla dünya uygarlığı arasında bir ilişki kurmuyordu. Bu yönüyle Türk Devrimi’nin ruhuna karşılık vermekte yetersiz kalıyordu (Karal,1963: 73). Cumhuriyet’in başlangıcında lise tarih eğitimi elde bulunan, Fransız etkisini taşıyan ve tadilattan geçirilmiş olan eski kitaplarla sürdürülmüştür. Tarih ders kitaplarındaki söz konusu Fransız etkisini kaldırmak için bakanlıkta 1926 yılında toplanan uzmanlar komisyonu, tarih müfredatınınKurun-u Ula’nın dışındaki bölümlerini Türk tarihi etrafında toparlama yoluna giderek, Türk tarihinin eksikliğini vurgulayan eleştirileri bir ölçüde de olsa gidermeye çalışmıştır. Lise tarih dersleri Osmanlı’nın son dönemlerinde okutulan okul kitapları ile sürdürülmüştür. Bu kitaplarda anlatılanlar, Cumhuriyet ideolojisine uygun eklemeler ve çıkarmalar yapılmış olmasına karşın, Avrupa’nın tarihe bakış açısını temsil ediyordu. Bunun en önemli nedeni (Levend, 1960), II. Meşrutiyet Dönemi’nde hazırlanmış olan kitapların ve programların Avrupa’dan olduğu gibi tercüme edilerek aktarılmış olmasıydı. 

Zamanın Maarif Nezareti’nin Fransız lise programlarının aynen kabul edilmesi ve buna bağlı olarak ders kitaplarının da tercüme edilmesiyle bu işin çözüleceğini sanmıştı. Ders kitabı ihtiyacı Murat Mizancı Bey’in Seignobostan, Ali Reşat Bey’in Albert Malet’ten tercüme ettiği kitaplara Osmanlı tarihine ait konular yamanarak karşılanmıştı. Ancak bu kitapların esasları kadar Osmanlı ve Türk tarihi ile ilgili bölümleri de yabancı kökenli idi ve Avrupa’nın Türklere bakışını yansıtıyordu. Avrupalıların Osmanlı ve Türkler hakkındaki yerleşmiş olan eksik ve yanlış bilgi ve hükümleri aynen naklediyorlardı. Bu bilgilere göre, sarı ırkın bir kolu olan Türkler, Asya bozkırlarının medeni bölgelerini sonradan işgal ederek oralardaki nimetlere konan mazisi olmayan ilkel göçebelerdi. Türklerin Dünya medeniyetine yaptıkları katkılar başka milletlere mal ediliyordu (Unat, 1960). 

Lise mezunları devlet bürokrasisi içerisinde çeşitli görevlere atandıkları için, tarih derslerinde Avrupa ve Dünya tarihine, yaşanan çağın sorunlarının tarihsel temellerinin kavranmasına yardımcı olduğu düşüncesiyle özel bir önem verilmiştir. Orta mektep programı ile tekrara düşmemek için liselerin iki devresi bir bütün olarak ve birbirlerinin devamı olarak planlanmıştır. Bu nedenle liselerin birinci devresinin tarih programında, Türk ve İslam tarihi bulunduğundan ikinci devre programında tekrara düşmemek için yer verilmemiş, Avrupa ve Dünya tarihinin öğretilmesi yoluna gidilmiştir.

Liselerin, son sınıf dersleri tamamen Asri-ı Hazır tarihine ayrılmıştır. Liselerin ikinci devresinde Türk ve İslam tarihinin olmayışı eleştirilere neden olduğu için, 1927 yılında düzeltme ihtiyacı duyulmuştur.

92 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

EN SON HABERLER

© 2017 Haber Marmara Gazetesi Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Reklamı Gizle