Hoşgeldiniz  

“TÜRK TARİH TEZİ ‘’ ÖNCESİ DÖNEMİ CUMHURİYET TARİHİ (1923-1931) lV

Mehmet Zehir | 24 Şubat 2021 | Köşe Yazıları


Mehmet Zehir
mehmetzehir@hotmail.com.tr

1927’DE LİSE MÜFREDAT PROGRAMLARI TADİLATINDAN SONRA TARİH EĞİTİMİ

1924 Lise Programı uygulamada karşılaşılan bazı güçlükler nedeniyle, 1927 yılında öğretmen ve müfettişlerden gelen raporlar doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir. Programın eksikleri giderilerek 1340 Tarihli Orta Mektep ve Lise Müfredat Programlarına Zeyl” başlığı altında 1927 yılında yayımlanarak uygulamaya konmuştur. Programdaki düzenleme sadece tarih dersleriyle sınırlı kalmamış, coğrafya, edebiyat ve matematik derslerini de kapsamıştır.

1924 yılında Liselerin Müfredat Programı üzerinde yapılan bu düzenlemelerin gerekçesi ek programda şu ifadelerle açıklanmıştır: Orta mektep ve lise müfredat programlarında üç senelik tecrübeye ve bu babda yapılan tetkikat ve teftişten alınan neticeye göre yapılması zaruri görülen cüz’i tadilattan sonra her iki devre tevzî’ ders cetveliyle tarih, coğrafya, edebiyat, riyaziye programlarının iktisap etmesi lâzım gelen şeklî, esbap-ı muvacehesiyle birlikte merbûten takdim kılınmıştır…” (Maarif Vekâleti, 1927:1).  

1927 yılında yapılan müfredat değişikliği daha çok liselerin ikinci devre programlarında olmuştur. Birinci devre olan orta mektep programında fazla bir değişiklik yapılmamıştır. Tarih derslerinde yapılan değişim liselerin ikinci devresinde izlenen programa yönelik eleştirileri hafifletme ve giderme doğrultusunda olmuştur. Yapılan düzenleme ile yeni tarih programı ana hatları ile şu konuları kapsamıştır:

DÖRDÜNCÜ SINIF: 1924 müfredatında Kurûn-ı Vusta başlığı altında ayrıntılı olarak verilmiş olan Avrupa tarihine ilişkin konular 1927 değişikliği ile daha çok özet olarak verilmiştir. Bunun yerine “Methal” başlığı altında Tarihin tarifi, ehemmiyeti, membaları, diğer ilimlerle münasebetleri, inşa vetahriri” başlığı altında tarihin doğasına ilişkin bir giriş bölümü eklenmiş, eskiçağ tarihine ilişkin konular daha sistematik bir biçimde verilmiştir. Müfredattan çıkarılan Avrupa tarihinin yerine liselerin birinci devresinin (orta mektep) programında bulunan, “İslâm Tarihi”, “İslâmiyet ve Türkler”, “Oğuz Türkleri”, “Selçuklular”, “Orta Asya”, “Cengiz İstilası ve Moğollar” ve “Anadolu Selçukluları konuları eklenmiştir.

BEŞİNCİ SINIF: 1924 programında Kurun-u Cedide başlığı altında verilen, Avrupa tarihine ilişkin konular oldukça hafifletilerek sadece, “Rönesans”, “Reformasyon”, “16, 17 ve 18. Yüzyıllarda Avrupa’ nın Genel Durumu ve Avrupa’nın Afrika ve Asya’da yürüttüğü sömürgecilik politikalarının işlenmesiyle sınırlanmıştır. Yerine orta mektep müfredatında yer alan İslam tarihi, Osmanlı öncesi Türk ve Osmanlı tarihinin 17. yüzyıla kadar olan süreci daha ayrıntılı olarak verilmiştir.

ALTINCI SINIF: Tarih dersleri 1924 programında tümüyle Viyana Kongresinden itibaren 19. yüzyıl Avrupa tarihine (çağdaş tarihine) ayrılmıştır. Avrupa tarihi hem genel anlamda hem de Avrupa’nın belli başlı büyük ülkeleri düzeyinde oldukça ayrıntılı bir biçimde verilmiştir. Ancak 1927’de, Avrupa tarihine ilişkin konular özet ve genel olarak verilmiştir. Ülkelerin tarihi ise Avrupa’nın geneli üzerinde etkili olan, Sanayi Devrimi”, “Fransız İhtilâli”, “1848 İhtilâlleri”, gibi olaylarla bağlantılı olarak sınırlanmıştır. Çıkarılan Avrupa tarihine ilişkin konular yerine Asr-ı Hâzırı Hazırlayan Amiller başlığı altında 18. yüzyıldan başlayarak Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşme sürecinde yaşanan tarihsel olayları içeren bölümler eklenmiştir (Maarif Vekâleti, 1927: 22-33). 1924 müfredat programında liselerin birinci ve ikinci devrelerinde verilen tarih dersleri Türk, İslam ve Osmanlı tarihini, Avrupa ve Dünya tarihiyle bağlantılı ve karşılaştırmalı olarak ele almıştır.

1927 müfredat değişikliğinden sonra bu durum değişmiştir. 1924 müfredatında liselerin ikinci devresinde Türk ve İslam tarihine çok az yer verildiği eleştirileri doğrultusunda yeniden düzenlenmiştir. 1927’de yapılan değişiklikle liselerin birinci devresinde yer alan konular liselerin ikinci devresinde daha ayrıntılı olarak tekrarlanmıştır. Türkiye’de verilen tarih eğitimine yöneltilen ve günümüzde de geçerliliğini koruyan en önemli eleştirilerden bir tanesi olan, tarih konularının ilkokullardan başlayarak liselere dek her düzeyde biraz daha ayrıntıya inilerek tekrarlanması, 1927 yılında lise programlarında yapılan değişiklik ile yeniden başlamıştır. Bu tarihten itibaren okullarda verilen tarih eğitimi Türk ve İslâm tarihini esas alan bir çizgiye çekilmiş, Avrupa ve Dünya tarihi oldukça geri palanda kalmıştır.

Tarih programlarında ve ders kitaplarında Türk ve İslam tarihinin yeri her program düzenlemesinde biraz daha artmış, Avrupa ve Dünya tarihi gittikçe azalarak sonunda yok denebilecek bir düzeye indirgenmiştir. Ancak bu durum 2008 yılında kabul edilen Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi Dersi Öğretim Programına kadar devam etmiş, en azından yakın dönemler Avrupa ve Dünya tarihi için kapsam açısından (içeriği sorunlarla dolu olsa da) önemli bir gelişme sağlanmıştır.  1927 müfredat değişikliğinden sonra tarih derslerinin dikkat çeken önemli bir yönü de Birinci Dünya Savaşı’ndan Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına dek olan tarihsel sürecin daha kapsamlı olarak verilmiş olmasıdır.

Liselerin birinci devresinde bu konular programda:Yeni Türkiye’nin Tesisi; Türklerin Mukavemeti, Yeni Türk Devletinin Kuruluşu, Bugünkü Garp ve Şark Âlemleri Hakkında Mecmul Malumat, Cumhuriyet, Gazi Mustafa Kemal. (İlk devrede mühim vakaların muntazam bir sıra takip etmesine dikkat olunacak ve esbap ve netayicin, sınıfın seviyesine göre, nispeten basit olanlar izah edilecektir)” biçiminde verilmiştir(Maarif Vekâleti, 1927: 21).  

Aynı süreç liselerin ikinci devresinde 23, 24 ve 25. Maddelerde:

23- Umumi Harp: Esbabı ve en mühim vakıaları, Şark ilminin ve Osmanlı İmparatorluğunun umumi harpte rolü, harbi kapayan sulh muahedeleri, yeni Avrupa haritası, Cemiyet-i Akvam.

24- Türklerin mukavemeti: Mondros Mütarekesi ve neticeleri, Milli intibah, İstiklal Muharebeleri, bu muharebeleri muvaffakiyetle tetevvüc eden itilâf muahedeleri, Türkiye Cumhuriyeti.

25- Avrupa’da yeni devletler ve yeni teşkilat, içtimaı ve iktisâdi tahviller” (Maarif Vekâleti, 1927: 32-33) başlıkları altında verilmiştir.  

1927 programında Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuş sürecine 1924 programına göre daha kapsamlı bir biçimde yer verilmiştir.  1927 tarih programının dikkat çeken diğer bir yönü de liselerin birinci devresinde Gazi Mustafa Kemal başlığı ile Atatürk’ün ilk defa tarih programlarına bir konu olarak girmiş olmasıdır.

SONUÇ

Tarih ve eğitimi ulusal devletlerin oluşum ve gelişim süreçlerinde toplumun iç yapısını pekiştiren bir faktör olarak görülmüş ve kullanılmıştır (Yuvalı, 1987: 389). Tarih eğitimi bir kimlik ve ideoloji aşılamaya elverişli olan yapısı nedeniyle, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden itibaren bir araç olarak değerlendirildiğinden tartışmalı alanlardan biri olmuştur (Alkan, 2011). Tarih eğitimi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra da bu özelliğini korumuş ve üzerinde büyük bir titizlikle durulmuştur. Atatürk’ün kişisel olarak çok yakından ilgilendiği bir konu olan tarih araştırmaları ve eğitimine ilişkin çalışmalar iki evreye ayrılarak incelenmekledir.

Birinci evre, Türk Tarih Tezi Öncesi Dönemolarak adlandırdığımız ve ağırlıklı olarak imparatorluk döneminin otokratik ve teokratik içeriğinden arındırılarak, ulusal ve laik bir cumhuriyetçi paradigma ile buluşturulduğu 1923-1931 arası evredir.

İkinci evre ise, 1931-1938 arası süreci kapsayan Türk Tarih Tezi Dönemi” olarak adlandırdığımız, Cumhuriyet’in Ulusal tarih tezinin oluşturularak okullarda öğretildiği dönemdir.

Türk Tarih Tezi Öncesi Dönemi’nin en önemli özelliği, bireyleri Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkından oluşan yurttaşlar topluluğunun meydana getirmiş olduğu bir devlet ulusu kimliği çerçevesinde birleştirebilecek bir araç olarak kullanılmasıdır.  Laik bir ulusal bilincin oluşumunun önündeki engellerin kaldırılması, Cumhuriyet’in tarih eğitimini ve tezini hazırlayabilecek birikim ve altyapının oluşturulması üzerinde yoğunlaşılmıştır. Okullarda verilen tarih eğitimi bir yandan ulusal bir temele dayandırılırken, diğer yandan dünya tarihiyle bütünleştirilmiştir. Tevhid-i Tedrisat Kanunu sonrasındaki müfredat değişikliğinden, 1931’de Türk Tarih Kurumu’nun yayımlamış olduğu kitaplara kadar tarih eğitiminde yapılan tüm değişimler, geçici önlemler olarak, daha sonraki kapsamlı düzenlemeler için hazırlık niteliğindedir. Yapılan düzenlemelerle okullarda verilen tarih bilinci aracılığıyla genç kuşakların sadık birer Osmanlı tebaası olarak yetişmelerini ve hanedan ailesine bağlılıklarını esas alan yaklaşım terk edilmiştir. Yerine Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusalcı, laik ve özgür düşünceli yurttaşlarının yetiştirilmesini sağlayacağı düşünülen düzenlemeler yapılmıştır. Ancak Türk Tarih Tezi Öncesi Dönem” de yapılan değişikliklerin tarih eğitimine en önemli katkısı, toplumun eğitimli kitlesini tarihe ilişkin kendi ulusal ve evrensel bakış açısını oluşturması yönünde düşünmeye ve bu yönde yapılan çalışmaları desteklemeye yöneltmiş olmasıdır. 1931’den itibaren gerçekleştirilen Türk Tarih Kurumu”, “Türk Tarih Tezi” ve “Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi gibi tarihçilik ve eğitimi alanındaki önemli hamlelere giden sürecin temelleri bu dönemde atılmıştır. “Türk Tarih Tezi Öncesi Dönem”in tarih eğitimine en önemli katkılarından bir tanesi de 1927 yılında yapılan değişikliklerle öğretim yöntemi üzerinde de durulmuş olmasıdır. Tarih derslerinin sıkıcılıktan kurtarılması için, öğretmenin tek taraflı anlatımı yerine, yakın çevrede bulunan müzelere ve tarihsel mekânlara araştırma ve incelenme gezilerinin düzenlenmesi, önemli tarihsel kişiliklerle görüşülmesi (sözlü tarih) istenmiştir. Tarih konuları işlenirken yerel tarihle ve coğrafya dersleri ile ilişkilendirilmesi, haritalar, resimler ve levhalar gibi araçlardan yararlanılması önerilmiştir. Bu öneriler günümüzün dünyasında tarih eğitiminin iyileştirilmesi için yoğun olarak dile getirilen çağdaş alternatif yaklaşımlar olmasına karşın, halen birer sorun olarak varlığı oldukça düşündürücüdür. 1923-1931 yılları arasındaki bütün bu gelişmelere karşın okullarda verilen tarih eğitiminin Cumhuriyeti esas yörüngesine oturtacak kapsamlı düzenlemeler ancak Türk Tarih Tezi”ile birlikte olmuştur.

Yrd.Doç.Dr.Erdal ASLAN, Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi, Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü, Tarih Eğitimi Anabilim Dalı Buca/İzmir E-Posta: erdal.aslan@deu.edu.tr

KAYNAKÇA:

Akbayrak, H. (2009). Milletin Tarihinden Ulusun Tarihine, İstanbul, Kitabevi Yayınları.Akçura, Y. (1932.) “Tarih Yazmak ve Tarih Okutmak Usullerine Dair”, I. Türk Tarih Kongresi, İstanbul.

Akyüz, Y. (2004.). Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000- M.S. 2004), Gözden Geçirilmiş 9. Baskı, Ankara.

Alkan, M. Ö. (2011). “İkinci Meşrutiyet’te Resmi İdeoloji, Resmi Tarih ve Eğitim”, V. Engin ve A. Şimşek, Türkiye’de Tarih Yazımı, İstanbul, Yeditepe Yayınevi, 155-178.

Antel, S. C. (1952). Umumi Didaktik, İstanbul, doğan Kardeş Yayınları.

Aslan, E. (1995). “Devrim Tarihi Ders Kitapları”, Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları Buca Sempozyumu (Derleyen, Salih Özbaran), İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 295-310.

Aslan, E. (1995). “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Ders Kitapları”, Eğitim ve Bilim, 35, (158), ss. 215231.

Ata, B. (2000). Atatürk, Tarih Öğretimi ve Müzeler” Türk Yurdu, 160, 85-90.

Aydemir, Ş. S. (1985).  Tek Adam: Mustafa Kemal (1922-1938) III. Cilt, 9. Bakı, İstanbul.

Başbakanlık, Kültür Müsteşarlığı. (1973). Atatürk’ün Özel Kütüphanesinin Katalogu, Ankara.

Başgöz, İ. (1995). Türkiye’nin Eğitim Çıkmazı ve Atatürk: Sorunlar, Çözüm Aramaları, Uygulamalar, Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.

Baymur, F. (1941). Tarih Öğretimi, Ankara, Recep Ulusoğlu Basımevi.

Cicioğlu, H. (1985). Türkiye Cumhuriyeti’nde İlk ve Orta Öğretim (Tarihi Gelişim), Ankara.

Çapa, M. (2002). “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Tarih Öğretimi”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Mayıs-Kasım 2002, Sayı: 29-30, 39-55.

Çapa, M. (2004). “Türkiye’de 1930 Öncesi Tarih Öğretimi”, Toplumsal Tarih, 129, 80-87.

Ergun, M. (1982). Atatürk Devri Türk Eğitimi, Ankara.

Hâkimiyet-i Milliye, “Maarif Vekili Vasıf Bey’in Beyanatı”, 9 Mart 1924.

Hâkimiyet-i Milliye, “İkinci Heyet-i İlmiye”, 24 Nisan 1924.

Karal, E. Z. (1965). “Atatürk ve Tarih”, Türk Dili (Atatürk 1881-1938), Sayı: 170, Kasım 1965.

Koçak (1998). Cumhuriyetten Günümüze Tarih Anlayışı ve Ortaöğretim Kurumlarında Tarih Öğretimi (1923-1992), Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi).

Levend, A. Sırrı, (1960). “Atatürk ve Tarih”, Ulus, 6 Kasım 1960.

Maarif Nezareti, (1338). Mekteb-i Sulataniye Müfredat Programı, İstanbul, Matbaayı Amire.

Maarif Vekâleti, (1340- a). İlk Mektepler Müfredat Programı, İstanbul, Matbaayı Amire, 95 s.

Maarif Vekâleti, (1340- b). Lise Birinci Devre Müfredat Programı, İstanbul, Matbaayı Amire 70 s.

Maarif Vekâleti, (1340- c). Liselerin İkinci Devre Müfredat Programı, İstanbul, Matbaayı Amire, 81s.

Maarif Vekâleti Müsteşarlığı (1340-1341- a). Maarif Vekâleti Tarafından 1340-1341 Seneyi Dersiyesi İçun- İstanbul Vilayeti de Dâhil Olmak Üzere- Bütün İlk Mekteplerle Liselerin İptidai Kısımlarında Tedrisi Kabul Edilen Kitaplar, 28 Eylül 1340 Tarihli Belge.

Maarif Vekâleti Müsteşarlığı (1340-1341- b). Türkiye Cumhuriyeti Dâhilindeki Liselerde -1340-1341 Seney-i Dersiyesi Esnasında Okutulması Maarif Vekâletince Kabul Edilen Kitaplar, 27 Eylül 1340 Tarihli Belge.

Maarif Vekâleti, (1927). 1340 Tarihli Orta Mektepler ve Lise Müfredat Programlarına Zeyl, İstanbul, Devlet Matbaası, 54s.

Maarif Vekâleti, (1926). İlk Mekteplerin Müfredat Programı, İstanbul, Milli Matbaa, 136 s.

Maarif Vekâleti, (1944). Türkiye Cumhuriyeti Maarifi (1923-1943), Ankara, Maarif Matbaası.

Öymen, H. R. (1977).  “Cumhuriyet Eğitimine Geçişte Atatürk’ün Etkisi”, Atatürk Konferansları VI 1973-1974, Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 163-238.

Öztürk, C. (1996). Atatürk Devri Öğretmen Yetiştirme Politikası, Ankara, Türk tarih Kurumu Basımevi.

Öztürk, C. (2001). “Türkiye’de Harf İnkılâbından Önce Kullanılan İlkokul Tarih Programları ve Ders Kitapları”, Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri,1 (2), Aralık, 409-427.

Palazoğlu, A. B. (1991).  Başöğretmen Atatürk I, Ankara, Millî Eğitim Bakanlığı.

Sakaoğlu, N. (1992). Cumhuriyet Dönemi Eğitim Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları.

Tüfekçi, G. (1983). Atatürk’ün Okuduğu Kitaplar, İstanbul: İş Bankası Yay.

Türkyılmaz, Ş. (1967). Özel Öğretim Metotları, Ankara, Yeni Matbaa.

Unat, F. R. (1960). “Atatürk ve Tarih”, Ulus 29 Kasım 1960.

Unat, F. R. (1964). Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihi Bir Bakış, İstanbul, Milli Eğitim Yayınları.

Yıldırım, A & Şimşek, H. (2006). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara, Seçkin Yayınları.

Yuvalı, A. (1987). Cumhuriyet Döneminde Tarih Öğretimi”, Türk Kültürü, 25 (291), Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 389-397.

Yücel, H. A. (1938). Türkiye’de Orta Öğretim, İstanbul, Kültür Bakanlığı Yayınları.

35 Kez Görüntülendi.
Etiketler:
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

EN SON HABERLER

© 2017 Haber Marmara Gazetesi Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Reklamı Gizle